Eén van de aantrekkelijkste kenmerken van de ‘oude media’ (boeken, kranten, naslagwerken, tijdschriften maar ook TV en radio), is de ruimte voor de ‘niet-gezochte-vondst’.

“Wow, interessant” is het gevoel dat ontstaat wanneer je onverwacht iets vindt waar je eigenlijk niet naar op zoek was. Of sterker nog, je was helemaal nergens naar op zoek maar treft iets leerzaams, leuks, interessants of inspirerends. Het gebeurt continu tijdens het lezen van een krant, het bladeren door een boek, of het ‘zappen’ langs radio- of TV zenders. Het toevallig tegenkomen van iets nieuws biedt voeding aan creativiteit en inspiratie.

De waarde van toeval

Het belang van de niet-gezochte-vondst gaat verder dan ‘leuk’. Hoeveel carrières zijn er niet gebaseerd op toevallig tegengekomen vacatures? Hoeveel uitvindingen zijn er niet gedaan op basis van ‘serendipiteit’, die ontstaat wanneer je een onverwachte combinatie maakt? Als intelligentie het leggen van originele verbindingen is, is de niet-gezochte-vondst een belangrijk instrument om intelligentie te verhogen.  En trouwens: de meesten van ons hebben hun bestaan, met ouders uit het pre-datingsite-tijdperk, feitelijk te danken aan een niet-gezochte-vondst!

Internet bevat een aantal elementen waarmee de niet-gezochte-vondst actief wordt gestimuleerd. De hyperlink werd bij zijn introductie bejubeld als nieuwe bron van creativiteit: los van de hiërarchie van informatie konden nieuwe dwarsverbanden worden gelegd tussen informatie, waardoor de gebruiker op een veel associatievere manier door informatie ging ‘reizen’. Het is de oorsprong van het oorspronkelijke ‘surfen’ op een golf van onderling verbonden informatie. Een recenter voorbeeld: het volgen van een timeline op Twitter levert mij, terwijl ik over de schouders meekijk van mensen in mijn netwerk, vooral niet-gezochte-vondsten op.

Relevantie en doelgerichtheid

Surfen wordt al snel verzuipen. Onder invloed van de overvloed van informatie, worden we gedwongen om doelgerichter te werk te gaan. Daarmee verliest, in mijn ogen, de niet-gezochte-vondst terrein aan de ‘doelgerichte relevantie’. Met andere woorden, meer in the box en minder out of the box denken.

Een belangrijk hulpmiddel voor een verbeterde doelgerichtheid is uiteraard de zoekmachine. Google is de meest ingestelde startpagina en zoeken is de logische eerste actie van de meeste online sessies. Achter de schermen wordt hard gewerkt om resultaten zo ‘relevant’ mogelijk te laten zijn. Met andere woorden, zo goed mogelijk begrijpen wat ik zoek en dat aan mij presenteren met zo min mogelijk ‘ruis’ daaromheen. Ben ik eenmaal op een pagina terecht gekomen, dan zijn de ‘gerelateerde items’ ook weer zo precies mogelijk afgestemd op mijn behoefte.

Die ‘relevance ranking’  staat nog in de kinderschoenen. Gisteren hoorde ik toevallig(!!) op BNR hoe Frans Nauta het web vergeleek met een twee-jarige peuter: er komt al wel wat zinnigs uit, maar erg verfijnd is het nog niet. Dat gaat beter worden: met het opkomen van het ‘semantisch web’ wordt mijn bedoeling zo goed begrepen, dat ik uitsluitend nog perfect passende informatie ontvang.

Jammer, want nu wordt ik nog regelmatig verrast met irrelevante, maar interessante afleiding.

Het einde van de niet-gezochte-vondst?

Het verhogen van doelgerichtheid is in de oude media uitsluitend mogelijk door een inhoudsopgave, index of programmagids aan te bieden. In de nieuwe media en het web is het ingebakken. Ongetwijfeld kan ik in de toekomst, als ik mijn  krant op een e-reader lees het nieuws laten selecteren op favoriete keywords of selecteert het ‘blad’ op basis van mijn eerder lees- en klikgedrag welke artikelen mij wel en niet getoond worden. Ongericht zappen is er niet meer bij, ik zie alleen nog programma’s en films die voldoen aan mijn voorkeuren. De verfijnde technologie erachter, vrijwaart mij van zaken waarnaar ik niet op zoek ben. Zelfs de belevenissen van de leden in mijn sociaal netwerk worden gefilterd en irrelevante zaken worden weggehouden.

Een verarming. Immers, juist de niet-gezochte-vondst maakt de huidige media zo interessant. Door de gigantische ‘schermgrootte’ van een krant valt mijn oog op een oud-Hollands recept, terwijl ik eigenlijk bezig was in een artikel over de economische crisis. Een toevallig ‘langskomende’ documentaire op TV brengt me op een idee over mijn dagelijks werk. Een column over cultuur die ik hoor tijdens het in de auto aanzetten van de radio, doet me eraan denken dat ik toch écht weer eens keer een museum zou moeten bezoeken. Een tweet  van een concurrent zet mij onbedoeld op scherp..

Relevante informatie is heerlijk, en doelgerichtheid een must.  Maar toch is mijn conclusie: we houden behoefte aan de niet-gezochte-vondst.

Gerelateerde berichten:

None Found

Trefwoorden: doelgerichtheid, metadata, serendipiteit, serendipity, zoekmachines

Jan Benedictus is de oprichter en directeur van Liones. Sinds 1997 actief in uitgeefland. Zie ook http://www.linkedin.com/JanBenedictus en http://www.twitter.com/JanBenedictus
Bekijk meer berichten van Jan Benedictus